Cách dùng
Nhập hai giá trị bất kỳ cùng đơn vị: hai mức giá, hai kết quả đo, hai con số khảo sát. Máy tính trả về chênh lệch phần trăm, phần trăm thay đổi theo cả hai chiều, chênh lệch tuyệt đối, trung bình và tỉ số giữa hai số.
Công thức
Chênh lệch phần trăm = |A − B| ÷ ((A + B) ÷ 2) × 100
Phép tính chia hiệu số cho trung bình của hai giá trị, nên đổi chỗ A và B vẫn cho cùng một kết quả. Ngược lại, phần trăm thay đổi = (B − A) ÷ A × 100 lấy A làm mốc, nên đổi chiều sẽ ra số khác.
Ví dụ: cùng một chiếc điện thoại ở hai cửa hàng
Cửa hàng A bán 12 triệu đồng, cửa hàng B bán 15 triệu đồng.
- Chênh lệch tuyệt đối: 3 triệu đồng.
- Trung bình: (12 + 15) ÷ 2 = 13,5 triệu.
- Chênh lệch phần trăm: 3 ÷ 13,5 × 100 ≈ 22,22%.
- Từ A sang B: tăng 3 ÷ 12 = 25%. Từ B sang A: giảm 3 ÷ 15 = 20%.
Cả ba con số đều đúng, nhưng trả lời ba câu hỏi khác nhau. Nói “B đắt hơn A 25%” là đúng; nói “A rẻ hơn B 25%” là sai, vì A chỉ rẻ hơn B 20%.
Khi nào dùng cách nào?
| Tình huống | Nên dùng |
|---|---|
| Có mốc rõ ràng: giá cũ và giá mới, năm trước và năm nay | Phần trăm thay đổi (máy tính phần trăm) |
| Hai giá trị ngang hàng: hai cửa hàng, hai lần đo, hai phòng thí nghiệm | Chênh lệch phần trăm |
| So kết quả thí nghiệm với giá trị lý thuyết đã biết | Sai số phần trăm = |đo − lý thuyết| ÷ lý thuyết × 100 |
Trong môn Vật lý, Hóa học ở phổ thông, khi so kết quả đo với giá trị chuẩn trong sách giáo khoa, giá trị chuẩn là mốc, nên cần sai số tương đối chứ không phải chênh lệch phần trăm. Khi so hai lần đo của hai nhóm mà không nhóm nào đúng hơn, chênh lệch phần trăm là lựa chọn công bằng.
Lưu ý
- Chênh lệch phần trăm luôn từ 0% đến 200%. Hai số càng xa nhau thì càng gần 200%.
- Công thức dành cho đại lượng dương. Với số âm, máy tính dùng giá trị tuyệt đối khi lấy trung bình và ghi chú điều này.
- Khi một trong hai số bằng 0, phần trăm thay đổi tính từ số đó không xác định, nhưng chênh lệch phần trăm vẫn tính được (luôn bằng 200%).
Câu hỏi thường gặp
Chênh lệch phần trăm khác phần trăm thay đổi thế nào?
Chênh lệch phần trăm chia hiệu cho trung bình của hai số nên không phụ thuộc thứ tự. Phần trăm thay đổi chia cho giá trị ban đầu, nên đổi chiều sẽ ra kết quả khác: 12 lên 15 là tăng 25%, 15 xuống 12 là giảm 20%.
Tính chênh lệch phần trăm giữa 10 và 15 thế nào?
Hiệu là 5, trung bình là 12,5, nên chênh lệch phần trăm là 5 ÷ 12,5 × 100 = 40%.
Sai số phần trăm trong thí nghiệm tính ra sao?
Lấy |giá trị đo − giá trị chuẩn| chia cho giá trị chuẩn rồi nhân 100. Ở đây giá trị chuẩn là mốc, nên không dùng trung bình như chênh lệch phần trăm.
Vì sao chênh lệch phần trăm không vượt quá 200%?
Vì hiệu của hai số dương không bao giờ lớn hơn tổng của chúng, nên hiệu chia cho nửa tổng tối đa là 2, tức 200%.
Cập nhật lần cuối: 8 tháng 10, 2026