Başa baş noktası aracı nasıl kullanılır?
- Sabit giderler – satış olsun olmasın ödediğiniz giderler: kira, personel maaşları ve SGK primleri, muhasebe ücreti, internet, yazılım abonelikleri. Hepsini aynı döneme (genellikle aylık) çevirin.
- Birim satış fiyatı – KDV hariç fiyat. Tahsil ettiğiniz KDV gelir değildir.
- Birim değişken maliyet – her satışla birlikte oluşan maliyetler: ürün, ambalaj, kargo, pazaryeri ve POS komisyonu.
- Hedef kâr – isteğe bağlı; aynı dönemde ulaşmak istediğiniz kâr.
Formül
Başa baş adedi = sabit giderler ÷ (birim fiyat − birim değişken maliyet)
Paydaki fark katkı payıdır: her satışın sabit giderleri karşılamaya ve sonra kâra katkısı. Hedef kâr için sabit giderlere hedef kârı ekleyip aynı şekilde bölersiniz.
Örnek: Aylık sabit gideriniz 120.000 TL, ürünü KDV hariç 250 TL’ye satıyorsunuz ve her satışın değişken maliyeti 100 TL. Katkı payı 150 TL, başa baş noktası 120.000 ÷ 150 = 800 adet, yani ayda 200.000 TL ciro. 801. üründen itibaren her satış 150 TL kâr bırakır.
Neyi değiştirirseniz ne olur?
| Senaryo | Birim katkı payı | Başa baş adedi |
|---|---|---|
| Başlangıç durumu | ₺150,00 | 800 |
| Fiyat 275 TL’ye çıkarsa | ₺175,00 | 686 |
| Birim maliyet 90 TL’ye düşerse | ₺160,00 | 750 |
| Sabit giderler %10 azalırsa (108.000 TL) | ₺150,00 | 720 |
Fiyattaki küçük bir artış katkı payını doğrudan büyüttüğü için başa baş noktasını belirgin biçimde düşürür. Değişken maliyetteki tasarruf da aynı etkiyi yapar. Sabit giderleri azaltmak ise her ay aynı ölçüde rahatlatır.
Gerçekçi bir hesap için
- Kendi maaşınızı unutmayın: İşletmenin sahibiyseniz kendinize ödemeniz gereken tutarı da sabit gidere ekleyin; aksi halde “başa baş” noktasında aslında karşılıksız çalışıyorsunuz.
- Birden fazla ürün: Farklı fiyatlı ürünler satıyorsanız ortalama fiyat ve ortalama değişken maliyet kullanın ya da cironun yüzdesi olarak katkı payı oranıyla çalışın: başa baş cirosu = sabit giderler ÷ katkı payı oranı.
- Vergiler: Bu hesap kâr vergisi öncesidir. Gelir veya kurumlar vergisi, kâr oluştuktan sonra hesaplanır.
- Enflasyon: Kira ve maaşlar yıl içinde artıyorsa hesabı güncel giderlerle yenileyin; başa baş noktası da yükselir.
Sık sorulan sorular
Başa baş noktası ne anlama gelir?
Toplam gelirin toplam giderlere eşit olduğu, ne kâr ne zarar edilen satış miktarıdır. Bu noktanın altında her ay zarar, üstünde kâr edersiniz.
Katkı payı nedir?
Birim satış fiyatı ile birim değişken maliyet arasındaki farktır. Her satışın sabit giderleri karşılamaya ayırdığı tutardır; sabit giderler karşılandıktan sonra doğrudan kâra dönüşür.
Sabit ve değişken gideri nasıl ayırırım?
Satış adedi iki katına çıktığında artıyorsa değişken, aynı kalıyorsa sabittir. Kira sabit, kargo değişkendir. Elektrik gibi karışık giderlerin sabit kısmını sabit gidere, satışla artan kısmını birim maliyete ekleyin.
Başa baş süresi nasıl hesaplanır?
Bir yatırımın kendini kaç ayda çıkaracağını görmek için yatırım tutarını aylık kâra bölün. Örneğin 300.000 TL’lik bir yatırım, başa baş noktasının üzerinde ayda 50.000 TL kâr bırakıyorsa yaklaşık 6 ayda geri döner.
Hizmet işletmesi için başa baş noktası nasıl hesaplanır?
Satılan “birim” yerine saat, seans veya proje kullanın. Örneğin bir danışman saatlik ücretini birim fiyat, saat başına değişken maliyeti (yol, malzeme) birim maliyet olarak girer; sonuç ayda kaç saat faturalaması gerektiğini gösterir.
Son güncelleme: 8 Ekim 2026