Tiga rumus peratus yang paling kerap digunakan
Hampir semua soalan peratus boleh diselesaikan dengan salah satu daripada tiga rumus di bawah. “Peratus” bermaksud “per seratus”, sebab itu setiap rumus membahagi atau mendarab dengan 100.
| Soalan | Rumus | Contoh |
|---|---|---|
| Berapa X% daripada Y? | X ÷ 100 × Y | 15% daripada 80 = 12 |
| X ialah berapa peratus daripada Y? | X ÷ Y × 100 | 30 daripada 120 = 25% |
| Perubahan dari X ke Y | (Y − X) ÷ |X| × 100 | dari 50 ke 65 = +30% |
Contoh harian
Diskaun jualan: kasut berharga RM 180 dijual dengan diskaun 30%. Potongannya 0.30 × 180 = RM 54, jadi anda membayar RM 126. Untuk diskaun, pilih “Naikkan atau turunkan nombor” dengan perubahan −30.
Bil restoran: makan malam berharga RM 85 dikenakan cukai perkhidmatan 6%. Cukainya 0.06 × 85 = RM 5.10, jadi jumlahnya RM 90.10. Jika restoran turut mengenakan caj perkhidmatan 10%, kira setiap caj mengikut cara yang tertera pada bil.
Markah ujian: anda menjawab betul 42 daripada 48 soalan. 42 ÷ 48 × 100 = 87.5, jadi markahnya 87.5%. Untuk gred SPM dan jadual markah, cuba kalkulator gred markah.
Kenaikan harga: harga seekor ayam naik dari RM 9.00 ke RM 11.00. (11 − 9) ÷ 9 × 100 = 22.2%, maknanya harga naik kira-kira 22%.
Kenaikan gaji: gaji RM 3,500 naik 5% menjadi 3,500 × 1.05 = RM 3,675 sebulan.
Diskaun bertingkat tidak dicampur begitu sahaja
Iklan “diskaun 50% + 20%” semasa jualan mega bukan bermaksud diskaun 70%. Harga turun dahulu kepada 50% daripada harga asal, kemudian dipotong 20% lagi daripada harga yang sudah turun: 0.50 × 0.80 = 0.40. Anda membayar 40% daripada harga asal, jadi jumlah diskaunnya 60%. Baju berharga RM 200 menjadi RM 80, bukan RM 60.
Mencari harga sebelum cukai atau kenaikan
Kesilapan biasa ialah menolak peratus daripada harga akhir. Jika harga RM 108 sudah termasuk cukai 8%, harga sebelum cukai bukan 108 tolak 8%, tetapi 108 ÷ 1.08 = RM 100. Peraturan umumnya: bahagikan harga akhir dengan (1 + peratus ÷ 100).
Peratus atau mata peratusan?
Jika kadar faedah turun dari 4.00% ke 3.75%, kadar itu turun 0.25 mata peratusan, tetapi turun kira-kira 6.25% berbanding nilai asalnya (0.25 ÷ 4 × 100). Berita tentang Kadar Dasar Semalaman (OPR), inflasi atau kadar pengangguran sepatutnya menggunakan “mata peratusan” untuk beza mudah antara dua peratus. Mencampuradukkan kedua-duanya ialah antara kesilapan peratus yang paling biasa.
Kenapa naik 50% lalu turun 50% tidak kembali ke asal
Perubahan peratus sentiasa diukur daripada nilai asalnya, jadi kenaikan dan penurunan tidak simetri. Harga RM 100 yang naik 50% menjadi RM 150; jika kemudian turun 50%, harganya RM 75, bukan RM 100. Untuk membatalkan kenaikan p%, anda perlukan penurunan sebanyak p ÷ (100 + p) × 100 peratus: selepas naik 50%, hanya penurunan 33.3% yang mengembalikan harga ke asal.
Helah kira pantas
- 10%: anjak titik perpuluhan satu tempat ke kiri. 10% daripada 230 = 23.
- 5%: separuh daripada 10%. 5% daripada 230 = 11.5.
- 1%: anjak titik perpuluhan dua tempat. 1% daripada 230 = 2.3.
- Tukar tempat: X% daripada Y sama dengan Y% daripada X, jadi 8% daripada 50 sama dengan 50% daripada 8, iaitu 4.
Soalan lazim
Bagaimana cara mengira peratus daripada satu nombor?
Bahagikan peratus dengan 100, kemudian darab dengan nombor itu. Contohnya, 20% daripada 150 = 0.20 × 150 = 30.
Bagaimana mengetahui satu nombor ialah berapa peratus daripada nombor lain?
Bahagikan bahagian dengan keseluruhan, kemudian darab 100. Contohnya, 45 daripada 60 = 45 ÷ 60 × 100 = 75%.
Bagaimana mengira peratus kenaikan?
Tolak nilai lama daripada nilai baharu, bahagikan hasilnya dengan nilai lama, kemudian darab 100. Dari 80 ke 100: (100 − 80) ÷ 80 × 100 = 25%.
Bagaimana mengira harga selepas diskaun?
Darab harga dengan (1 − diskaun ÷ 100). Barang RM 200 dengan diskaun 25% menjadi 200 × 0.75 = RM 150. Dalam kalkulator, pilih “Naikkan atau turunkan nombor” dan isi perubahan −25.
Bolehkah peratus melebihi 100%?
Boleh. Satu nilai boleh lebih besar daripada rujukannya (150 ialah 150% daripada 100), dan harga boleh naik lebih 100%. Hanya peratus sebahagian daripada keseluruhan, seperti bahagian soalan yang dijawab betul, yang paling tinggi 100%.
Kemas kini terakhir: 8 Oktober 2026