Lập ngân sách chi tiêu theo quy tắc 50/30/20

Quy tắc 50/30/20 hoạt động thế nào?

Quy tắc 50/30/20 là cách lập ngân sách đơn giản, không cần ghi chép hàng chục hạng mục. Nó được Elizabeth Warren và con gái Amelia Warren Tyagi phổ biến trong cuốn sách All Your Worth năm 2005. Bạn chia thu nhập thực nhận thành ba phần:

• 50% cho chi tiêu thiết yếu: những thứ rất khó cắt bỏ.
• 30% cho chi tiêu mong muốn: những khoản làm cuộc sống vui hơn nhưng không bắt buộc.
• 20% cho tiết kiệm và trả nợ: xây dựng tương lai và thoát nợ.

Hãy dùng thu nhập thực nhận, không dùng lương gộp. Người lao động có hợp đồng bị trừ 10,5% lương đóng bảo hiểm (8% BHXH, 1,5% BHYT, 1% BHTN) và thuế thu nhập cá nhân nếu có; con số về tài khoản mới là con số để chia.

Mỗi phần gồm những gì?

Thiết yếu (50%)

Tiền thuê nhà hoặc trả góp nhà, điện, nước, internet, tiền chợ và ăn uống cơ bản, xăng xe hoặc vé xe buýt, học phí của con, thuốc men, bảo hiểm, tiền gửi bố mẹ nếu đó là trách nhiệm cố định của bạn, và khoản trả tối thiểu của mọi khoản nợ.

Mong muốn (30%)

Ăn ngoài, cà phê, trà sữa, đặt đồ ăn, các gói giải trí trực tuyến, du lịch, mua sắm quần áo, thiết bị vượt mức cơ bản, sở thích, phòng gym, đám tiệc ngoài mức tối thiểu, và phần “nâng cấp” của mọi khoản chi, như chiếc điện thoại đắt hơn hay căn hộ rộng hơn mức cần thiết.

Tiết kiệm và trả nợ (20%)

Quỹ dự phòng, tiết kiệm cho nghỉ hưu, đầu tư, để dành mua nhà hay các mục tiêu khác, và mọi khoản trả nợ vượt mức tối thiểu.

Ví dụ

Với thu nhập thực nhận 20 triệu đồng mỗi tháng, quy tắc cho 10 triệu đồng cho thiết yếu, 6 triệu cho mong muốn và 4 triệu cho tiết kiệm; cả năm là 120, 72 và 48 triệu đồng. Nếu tiền nhà, điện nước, ăn uống và đi lại đã hết 12 triệu, bạn vượt 2 triệu ở phần thiết yếu, nên hoặc cắt phần mong muốn xuống 4 triệu, hoặc tìm cách giảm một khoản cố định.

Tỷ lệ chuẩn ở một vài mức thu nhập:

Điều chỉnh khi sống ở thành phố lớn

Ở Hà Nội hay TP.HCM, riêng tiền thuê nhà đã có thể chiếm phần lớn 50% thiết yếu. Quy tắc là điểm xuất phát, không phải bài kiểm tra đậu hay trượt:

• 60/20/20 giữ được mức tiết kiệm 20% bằng cách bớt phần mong muốn. Nếu làm được, đây thường là lựa chọn tốt hơn.
• 60/30/10 hoặc 70/20/10 là bước đệm thực tế khi mới đi làm hoặc tiền nhà quá cao. Tăng dần phần tiết kiệm khi lương tăng.
• Tấn công các khoản cố định lớn nhất. Ở ghép, thuê chỗ nhỏ hơn hoặc xa trung tâm hơn, đổi gói cước rẻ hơn thay đổi ngân sách mỗi tháng; bớt vài ly cà phê hiếm khi làm được vậy.
• Thu nhập cao có thể đảo ngược logic và để dành nhiều hơn 20%, vì chi tiêu thiết yếu hiếm khi tăng nhanh bằng thu nhập.

Quy tắc 50/30/20 và phương pháp 6 chiếc lọ

Nhiều người Việt quen với phương pháp 6 chiếc lọ: 55% thiết yếu, 10% tiết kiệm dài hạn, 10% giáo dục, 10% hưởng thụ, 10% tự do tài chính và 5% cho đi. Hai cách giống nhau ở chỗ giữ phần thiết yếu khoảng một nửa thu nhập; 50/30/20 gọn hơn, còn 6 chiếc lọ chi tiết hơn. Chọn cách bạn duy trì được lâu nhất.

Bắt đầu thế nào?

1. Xem lại sao kê ngân hàng, ví điện tử của một hai tháng gần nhất.
2. Xếp từng khoản chi vào thiết yếu, mong muốn hoặc tiết kiệm.
3. So tỷ lệ thực tế với mục tiêu và chọn một hai thay đổi.
4. Cài chuyển tiền tiết kiệm tự động vào ngày nhận lương, để tiết kiệm diễn ra trước tiên.
5. Xây quỹ dự phòng 3–6 tháng chi tiêu thiết yếu, trả dứt nợ lãi cao bằng công cụ tính trả nợ thẻ tín dụng, rồi tăng tiết kiệm dài hạn với công cụ lập kế hoạch nghỉ hưu.

Đây là nguyên tắc lập ngân sách chung, không phải lời khuyên tài chính cho riêng bạn.

Câu hỏi thường gặp

Cập nhật lần cuối: 8 tháng 10, 2026